Książka Michaela Hase EMDR lernen. Das Buch zur Ausbildung – Einführung und Vertiefung (Schattauer, 2026) to podręcznik przeznaczony przede wszystkim dla osób szkolących się w terapii EMDR oraz praktyków, którzy chcą uporządkować i pogłębić wiedzę.

Publikacja została pomyślana jako podręcznik wspierający szkolenie: od przygotowania do kursu i pierwszych prób stosowania EMDR aż po pracę z klientami o bardziej złożonym obrazie klinicznym. Układ książki odpowiada kolejnym etapom szkolenia podstawowego, a publikację uzupełnia dostępny online zestaw praktycznych arkuszy do pracy klinicznej.

Autor przedstawia EMDR nie jako technikę wykorzystującą „ruchy oczu”, lecz jako ustrukturyzowane podejście do psychoterapii, obejmujące ocenę kliniczną i diagnostyczną, konceptualizację przypadku, planowanie terapii, pracę z zasobami, przetwarzanie wspomnień oraz pracę nad przyszłymi sytuacjami i utrwalaniem bardziej adaptacyjnych sposobów reagowania.

EMDR jako uporządkowany system

Jednym z najważniejszych walorów książki jest przejrzyste uporządkowanie różnych poziomów terapii. Hase omawia model adaptacyjnego przetwarzania informacji (AIP), osiem faz terapii, protokół standardowy, strategie leczenia, konkretne techniki oraz stosowaną w ich ramach stymulację bilateralną.

Pozwala to uniknąć częstego uproszczenia, w którym EMDR utożsamiane jest wyłącznie z ruchami oczu lub samym przetwarzaniem wspomnień.

Szczególnie użyteczne jest odróżnienie planu całej terapii od sposobu pracy nad pojedynczym wspomnieniem. Hase odróżnia protokół standardowy, który porządkuje wybór i kolejność materiału z przeszłości, teraźniejszości i przyszłości, od standardowej techniki służącej do przetwarzania konkretnego wspomnienia.

Autor zwraca również uwagę, że nie każda modyfikacja postępowania powinna automatycznie otrzymywać nazwę odrębnego „protokołu”. Określenie to proponuje zachować dla protokołu standardowego Francine Shapiro. Inne sposoby postępowania, jeżeli są wystarczająco poparte danymi, określa jako strategie leczenia, a rozwiązania niedostatecznie zbadane – jako eksperymentalne innowacje. Porządkowanie terminologii jest jednym z ważnych celów książki, ponieważ dynamiczny rozwój EMDR doprowadził zdaniem autora do znacznego pomieszania pojęć w szkoleniu i praktyce.

Zasoby, planowanie terapii i regulowanie obciążenia

Szczególnie ważne miejsce w książce zajmuje praca z zasobami. W ujęciu Hasego przetwarzanie polega na łączeniu doświadczeń, które nie zostały wcześniej adaptacyjnie przetworzone, z aktualnie dostępnymi informacjami i doświadczeniami o charakterze adaptacyjnym. Zasoby nie są więc jedynie dodatkiem poprzedzającym pracę z trudnym wspomnieniem, lecz niezbędnym warunkiem bezpiecznego i skutecznego przetwarzania. Autor podkreśla, że praca z zasobami stała się jednym z ważnych kierunków rozwoju EMDR, choć jej znaczenie nadal bywa niedoceniane.

Wartościowym elementem publikacji jest rozróżnienie pomiędzy kompleksowym planem terapii a planem ukierunkowanym na redukcję objawów.

Pierwszy zakłada systematyczną pracę nad rozpoznanymi sieciami wspomnień, które nie zostały adaptacyjnie przetworzone. Drugi koncentruje się na wspomnieniach aktualnie podtrzymujących objawy, pozostawiając poza zakresem terapii rozpoznane sieci wspomnień, które nie są obecnie związane z aktywnymi objawami. U klientów o bardziej złożonym obrazie klinicznym takie zawężenie pracy może przynieść poprawę w wybranym obszarze funkcjonowania bez konieczności obejmowania terapią wszystkich rozpoznanych sieci wspomnień.

Hase podkreśla też znaczenie dostosowania intensywności pracy do aktualnych możliwości klienta. Obciążenie można regulować zarówno poprzez wybór materiału, jak i dobór techniki.

CIPOS i technika równoważenia (Balance -Technik) pełnią funkcję pomostu między pracą z zasobami a bardziej bezpośrednim przetwarzaniem obciążających wspomnień. EMD, technika opowieści traumatycznej i technika czterech pól ograniczają swobodny rozwój skojarzeń. Mogą być pomocne wtedy, gdy standardowa technika prowadziłaby do uruchomienia zbyt szerokiej sieci powiązanych wspomnień. Autor porządkuje te techniki według stopnia zbliżania do wspomnienia i swobody rozwijania skojarzeń – od wzmacniania zasobów, przez techniki pomostowe i metody ograniczające asocjacyjność, aż po standardową technikę przetwarzania.

Podstawy naukowe i ograniczenia

Najsilniejsze podstawy empiryczne EMDR dotyczą leczenia PTSD. Książka omawia również zastosowania metody w innych obszarach, choć poziom dowodów jest tam bardziej zróżnicowany.

Hase zwykle zaznacza te różnice, jednak publikacja pozostaje podręcznikiem klinicznym, a nie systematycznym przeglądem badań. Model AIP może być użyteczny w konceptualizacji i planowaniu terapii, jednak nie wszystkie jego założenia ani omawiane hipotezy dotyczące mechanizmu działania EMDR mają równie mocne potwierdzenie empiryczne.

Dla kogo?

EMDR lernen jest wartościową pozycją zarówno dla osób będących w trakcie szkolenia EMDR jak i terapeutów pracujących z klientami o bardziej złożonym obrazie klinicznym.

Największą wartością publikacji nie jest katalog technik, lecz uporządkowane spojrzenie na cały proces terapii EMDR. Hase pokazuje, jak powiązać planowanie terapii z oceną stabilności i gotowości klienta, rozpoznaniem zasobów oraz ryzyka przeciążenia, a następnie z doborem materiału, techniki i dalszego postępowania.

Książka nie zastępuje szkolenia ani superwizji, ale może wspierać przejście od mechanicznego stosowania procedury do bardziej świadomej konceptualizacji i prowadzenia terapii.