Bruce Ecker, Robin Ticic i Laurel Hulley „Odblokowanie mózgu emocjonalnego” to jedna z szerzej znanych i częściej cytowanych książek poświęconych klinicznemu znaczeniu rekonsolidacji pamięci w psychoterapii.
Rekonsolidacja pamięci to proces, w którym w określonych warunkach przywołane wspomnienie może zostać zmodyfikowane pod wpływem nowego doświadczenia, a następnie ponownie utrwalone.
Autorzy proponują interesującą tezę – trwała zmiana terapeutyczna może zachodzić wtedy, gdy dawne, często niejawne emocjonalne uczenie zostaje ponownie aktywowane, a następnie „zaktualizowane” przez nowe doświadczenie, które pozostaje w wyraźnej sprzeczności z dotychczasowym przewidywaniem dotyczącym siebie, innych ludzi czy świata. Nie chodzi więc jedynie o zdobycie nowej wiedzy lub racjonalne zakwestionowanie wcześniejszego przekonania, lecz o doświadczenie zmiany na poziomie emocjonalnym.
Szczególnie zainteresował mnie rozdział poświęcony terapii EMDR. Autorzy sugerują, że niektóre procesy zachodzące podczas przetwarzania wspomnień w EMDR można interpretować właśnie przez pryzmat rekonsolidacji pamięci. Wielu terapeutów prawdopodobnie rozpozna opisywane momenty, gdy pacjent nagle zaczyna doświadczać czegoś inaczej – nie tylko rozumie nową perspektywę intelektualnie, ale naprawdę zaczyna ją czuć.
Jest to niewątpliwie bardzo ciekawa i klinicznie inspirująca koncepcja. Jednocześnie warto zachować ostrożność w interpretacji przedstawianych w książce wniosków.
Samo zjawisko rekonsolidacji pamięci jest dobrze udokumentowane w badaniach neurobiologicznych. Znacznie mniej pewne jest jednak stwierdzenie, że właśnie ono stanowi kluczowy mechanizm działania psychoterapii i terapii EMDR. Współcześnie rozważa się również inne możliwe wyjaśnienia skuteczności EMDR, m.in. rolę pamięci roboczej, ekspozycji, uczenia hamującego czy procesów związanych z przetwarzaniem predykcyjnym.
Znaczna część klinicznego uzasadnienia proponowanego w książce modelu opiera się na analizach procesów terapeutycznych i studiach przypadków.
Są one niezwykle wartościowe przy tworzeniu nowych hipotez, jednak same w sobie nie pozwalają jeszcze jednoznacznie potwierdzić proponowanego mechanizmu działania terapii.
Nie zmienia to faktu, że książka stanowi bardzo interesującą próbę integracji neuronauki i psychoterapii. Nawet jeśli nie przyjmiemy wszystkich proponowanych wyjaśnień, autorzy oferują użyteczny sposób myślenia o warunkach, w których zmiana terapeutyczna może stać się naprawdę trwała – nie tylko poprzez większą świadomość czy lepszą kontrolę, lecz także poprzez zmianę emocjonalnego znaczenia doświadczenia.
.