W miniony weekend uczestniczyłem w szkoleniu z terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I) organizowanym przez Polskie Towarzystwo Badań nad Snem, Instytut Psychiatrii i Neurologii oraz Narodową Fundację Snu. Program obejmował m.in. wykłady z fizjologii snu i aktualnych standardów leczenia, zajęcia z diagnostyki bezsenności oraz pracę z technikami behawioralnymi i poznawczymi CBT-I.

Przewlekła bezsenność jest częstym i istotnym problemem zdrowotnym. Dotyczy ponad 10% mieszkańców krajów rozwiniętych. Rozpoznanie bezsenności przewlekłej wiąże się z utrzymującymi się trudnościami z zasypianiem, utrzymaniem snu lub zbyt wczesnym budzeniem, występującymi mimo odpowiednich warunków i czasu przeznaczonego na sen oraz prowadzącymi do pogorszenia funkcjonowania w ciągu dnia. Trudności ze snem i związane z nimi objawy w ciągu dnia występują co najmniej trzy razy w tygodniu przez minimum trzy miesiące.

Dobra wiadomość jest taka, że istnieje metoda leczenia o skuteczności potwierdzonej w licznych badaniach i metaanalizach. CBT-I jest obecnie leczeniem pierwszego wyboru przewlekłej bezsenności u osób dorosłych, również wtedy, gdy bezsenność współwystępuje z innymi zaburzeniami psychicznymi lub chorobami somatycznymi. Takie stanowisko znajduje się zarówno w europejskich, jak i amerykańskich standardach leczenia. Farmakoterapia może być rozważana m.in. wtedy, gdy CBT-I jest niedostępna lub nie przynosi wystarczającej poprawy.

CBT-I jest terapią krótkoterminową i silnie ustrukturyzowaną, zazwyczaj obejmującą od 4 do 8 sesji. Wymaga aktywnego udziału pacjenta i systematycznej pracy pomiędzy spotkaniami. Pacjent prowadzi dziennik snu, wprowadza ustalone zmiany w codziennym funkcjonowaniu i wspólnie z terapeutą analizuje ich efekty oraz pojawiające się trudności.

CBT-I oddziałuje przede wszystkim na mechanizmy, które utrwalają bezsenność. Do jej kluczowych elementów należą metoda ograniczenia pór snu, służąca konsolidacji snu, oraz kontrola bodźców, której celem jest odbudowanie silnego związku między łóżkiem a snem. Istotnym elementem terapii jest także utrzymywanie regularnych pór snu i czuwania oraz praca poznawcza nad przekonaniami i sposobem myślenia o śnie i bezsenności. Dotyczy to m.in. katastroficznych przewidywań, nadmiernego zamartwiania się konsekwencjami bezsenności oraz prób „wymuszenia” snu, które zwiększają napięcie i utrudniają zasypianie. Innymi elementami

CBT-I są psychoedukacja dotycząca mechanizmów snu, techniki relaksacyjne oraz odpowiednio dobrane zasady higieny snu.

CBT-I może być prowadzona indywidualnie lub grupowo. Badania potwierdzają również skuteczność form samopomocowych oraz cyfrowych programów CBT-I, przy czym w przypadku terapii cyfrowej wskazane jest wsparcie terapeuty.

Jeżeli trudności ze snem utrzymują się miesiącami i wpływają na funkcjonowanie w ciągu dnia, warto potraktować je jako problem wymagający właściwej diagnozy i leczenia.